Jak działają przełączniki i jak dobrać styki do obciążenia?

article

Przełącznik mechaniczny zmienia połączenia elektryczne przez przesunięcie styków. To prosta funkcja, ale poprawny dobór wymaga czegoś więcej niż sprawdzenia liczby wyprowadzeń i prądu nadrukowanego na obudowie. Ten sam element może działać prawidłowo w obwodzie rezystancyjnym, a sprawiać problemy przy silniku, zasilaczu z dużą pojemnością wejściową albo wejściu mikrokontrolera. O niezawodności decydują warunki podczas załączania, przewodzenia i rozłączania.

Co dzieje się wewnątrz przełącznika

Siła przyłożona do przycisku, dźwigni lub suwaka powoduje ruch mechanizmu i zmianę położenia styku ruchomego względem styków stałych. W mikroprzełącznikach o działaniu migowym sprężysty mechanizm przełącza styki po przekroczeniu określonego punktu. Ruch styków może być wtedy znacznie szybszy niż ruch elementu naciskającego. Mechanizm migowy nie eliminuje jednak drgań styków ani zużycia powierzchni kontaktowych.

W przełączniku chwilowym mechanizm wraca do położenia spoczynkowego po zwolnieniu nacisku. W wersji z podtrzymaniem wybrany stan pozostaje zachowany. Dlatego przycisk na panelu nie musi być chwilowy, a przełącznik kołyskowy nie musi mieć wyłącznie pozycji stabilnych. Sposób działania trzeba odczytać z funkcji łączeniowej konkretnego modelu.

Jak odczytywać konfigurację styków

Biegun oznacza niezależny tor przełączany mechanicznie wraz z pozostałymi torami. Liczba kierunków określa dostępne połączenia danego bieguna. Oznaczenia SPST, SPDT, DPST i DPDT opisują topologię styków, ale nie informują jeszcze o podtrzymaniu pozycji, obciążalności ani kolejności przełączania.

Układ

Funkcja

Typowa liczba zacisków styków

SPST

Jeden tor zwierany lub rozwierany

2

SPDT

Jeden tor przełączany między dwoma wyjściami

3

DPST

Dwa tory zwierane lub rozwierane wspólnie

4

DPDT

Dwa tory przełączane wspólnie między parami wyjść

6

NO oznacza styk normalnie otwarty, a NC styk normalnie zamknięty. Dla przełącznika chwilowego stan normalny jest stanem bez nacisku na element wykonawczy. W typowym układzie przełącznym COM jest wyprowadzeniem wspólnym, które łączy się z NC albo NO. Rozmieszczenia tych zacisków nie należy ustalać wyłącznie na podstawie wyglądu obudowy.

Wersje break-before-make najpierw przerywają poprzednie połączenie, a następnie tworzą nowe. Wersje make-before-break przez krótki czas łączą oba tory. Różnica ma znaczenie na przykład przy wyborze źródła sygnału. Sam symbol SPDT nie rozstrzyga, jaki przebieg przełączenia zapewnia dany produkt.

Dlaczego obciążalności AC nie można przenieść wprost na DC

Podczas rozłączania obciążenia między oddalającymi się stykami może powstać łuk elektryczny. W obwodzie AC okresowe przejścia prądu przez zero ułatwiają jego wygaszanie. W DC nie występuje takie naturalne przejście, dlatego łuk może utrzymywać się dłużej. Zdolność rozłączania zależy także od napięcia, odległości styków i konstrukcji mechanizmu.

Z oznaczenia 5 A przy 250 VAC nie wynika dopuszczenie do rozłączania 5 A przy 250 VDC. Nie należy też przeliczać obciążalności według stałej mocy U · I. Dopuszczalne kombinacje napięcia, prądu i rodzaju obciążenia muszą wynikać z dokumentacji albo potwierdzenia producenta.

Prąd roboczy nie opisuje całego obciążenia

Przy załączaniu silnika, żarówki lub wejścia zasilacza prąd może znacznie przekroczyć wartość ustaloną. Dla obciążenia pojemnościowego istotna jest energia ładowania oraz ograniczenie prądu przez impedancję źródła i przewodów. Przykładowo przy napięciu 12 V i umownej łącznej rezystancji 1.5 Ω prąd początkowy ładowania rozładowanej pojemności wynosi około 8 A.

I0 ≈ U / R = 12 V / 1.5 Ω = 8 A

Jest to uproszczony przykład, a rzeczywisty impuls zależy również od indukcyjności, ESR, ogranicznika prądowego i zachowania źródła. Pokazuje jednak, dlaczego urządzenie pobierające podczas pracy 0.3 A może wymagać przełącznika odpornego na znacznie większy prąd załączania.

Przy rozłączaniu cewki lub innego obciążenia indukcyjnego pojawia się napięcie związane z zanikiem prądu. Układ tłumiący dobiera się do obciążenia i wymaganej dynamiki. Przykładowo dioda przy cewce DC ogranicza przepięcie, ale może wydłużyć czas zwalniania elektromagnesu. Nie istnieje jeden obwód ochronny właściwy dla wszystkich przełączników i odbiorników.

Dlaczego przełącznik dużej mocy nie zawsze pasuje do sygnałów

Dla wejścia logicznego znaczenie ma nie tylko maksymalny prąd, lecz także dopuszczalne obciążenie minimalne. Warstwy powierzchniowe i zanieczyszczenia mogą utrudniać przewodzenie przy bardzo małym prądzie. Do takich zastosowań dobiera się wersje styków przeznaczone do małych sygnałów, często z odpowiednio dobraną powłoką złota. O przydatności rozstrzyga specyfikacja danej wersji.

Jeżeli przycisk zwiera wejście do masy, a rezystor 10 kΩ podciąga je do 3.3 V, prąd po naciśnięciu wynosi około 0.33 mA. Tę parę napięcia i prądu trzeba porównać z warunkami podanymi przez producenta. Sam napis 3 A na przełączniku nie potwierdza niezawodności takiego połączenia.

Drgania styków i wielokrotne zliczanie naciśnięcia

Po zetknięciu powierzchnie kontaktowe mogą kilkakrotnie rozłączyć się i ponownie połączyć, zanim osiągną stan stabilny. Podobne zjawisko występuje przy zwalnianiu przycisku. Dla użytkownika jest to jedno naciśnięcie, ale szybkie wejście cyfrowe może zarejestrować serię zboczy. Drgania styków mogą więc powodować wielokrotne naliczanie impulsów lub niezamierzone zmiany stanu.

Programowa eliminacja drgań może polegać na zaakceptowaniu nowego stanu dopiero po jego nieprzerwanym utrzymaniu przez ustalony czas. W przykładowym algorytmie wejście jest próbkowane co 1 ms, a zmiana zatwierdzana po 12 ms bez zmiany odczytu. Każda kolejna zmiana rozpoczyna odmierzanie od nowa. Wartość 12 ms jest założeniem projektowym i wymaga dopasowania do przełącznika oraz dopuszczalnego opóźnienia.

Filtr RC i wejście z histerezą

Sprzętowe odfiltrowanie krótkich impulsów można zrealizować za pomocą rezystora, kondensatora i wejścia Schmitta. Stała czasowa τ = R · C określa szybkość ładowania w danej gałęzi, ale nie jest automatycznie czasem eliminacji drgań. Przejście logiczne zależy także od progów wejściowych, tolerancji elementów i sposobu rozładowania kondensatora.

Dla R = 22 kΩ i C = 220 nF stała czasowa wynosi 4.84 ms. Jeśli kondensator ładuje się od 0 V do 3.3 V przez ten rezystor, poziom 70% napięcia osiągnie po około 5.83 ms. Jest to obliczenie dla umownego progu, a nie gwarantowany czas reakcji dowolnego wejścia.

U(t) = UZ · [1 − exp(−t/τ)]

Wejście z histerezą ma różne progi dla narastania i opadania sygnału, co pomaga uniknąć wielokrotnych przełączeń przy wolnym zboczu. Trzeba także ograniczyć impuls rozładowania kondensatora przez styki, jeśli wymaga tego konstrukcja obwodu. Sam kondensator dołączony do zwykłego wejścia cyfrowego nie stanowi uniwersalnego rozwiązania.

Siła nacisku i droga przełączania

W mikroprzełączniku należy sprawdzić punkt zadziałania OP, punkt zwolnienia RP i dozwolony dodatkowy skok OT. Różnica między punktem zadziałania i zwolnienia oznacza histerezę mechaniczną. Ma znaczenie przy wykrywaniu położenia, ponieważ stan styku zależy nie tylko od aktualnej pozycji, lecz także od kierunku ruchu.

Mechanizm urządzenia musi zapewnić pewne zadziałanie przy tolerancjach montażu, ale nie może przeciążać przycisku lub dźwigni. Większy nacisk nie poprawia automatycznie jakości styku i może uszkodzić obudowę, mechanizm lub płytkę PCB. W wersjach z dźwignią punkt przyłożenia siły wpływa na wymagany nacisk i przemieszczenie.

Trwałość mechaniczna a trwałość elektryczna

Trwałość mechaniczna opisuje działanie mechanizmu w warunkach badania określonych przez producenta, zwykle bez przełączania obciążenia elektrycznego. Trwałość elektryczna odnosi się do pracy przy podanym obciążeniu. Wartość miliona operacji mechanicznych nie oznacza miliona rozłączeń przy maksymalnym prądzie. Trzeba uwzględnić rodzaj odbiornika, częstotliwość operacji i temperaturę.

Dobór przełącznika do urządzenia

Przełączniki tact są często stosowane w interfejsach użytkownika, DIP do ustawień konfiguracyjnych, a mikroprzełączniki migowe do wykrywania położenia. Przełączniki kołyskowe, suwakowe i panelowe dobiera się do funkcji oraz obciążenia konkretnego obwodu. W ofercie Maritex dostępne są różne konstrukcje przełączników, dlatego poszukiwanie właściwego modelu warto rozpocząć od wymaganej funkcji styków, napięcia, rzeczywistego przebiegu prądu i sposobu montażu.

Podobne artykuły
contact